بسیاری از افراد زمانی که نام سونوگرافی مقعدی یا سونوگرافی رکتال را می شنوند، تصور می کنند این تست صرفاً برای بررسی مشکلات پروستات در آقایان است. اما واقعیت این است که سونوگرافی ترانس رکتال یک روش تشخیصی بسیار دقیق و حیاتی برای بررسی طیف گسترده ای از بیماری های ناحیه لگن، مشکلات رحم در زنان و اختلالات سیستم گوارشی تحتانی است. در مرکز سونوگرافی مرکزی اصفهان، این خدمت با بهره گیری از تکنولوژی های پیشرفته و زیر نظر پزشک متخصص انجام می شود تا دقیق ترین تصاویر برای تشخیص زودهنگام بیماری ها در اختیار کادر درمان قرار گیرد.

سونوگرافی مقعدی چیست؟

در پاسخ به این سوال که سونوگرافی مقعدی چیست، باید گفت این یک روش تصویربرداری تخصصی است که در آن از امواج صوتی (اولتراسوند) برای مشاهده اندام های درون لگن استفاده می شود. تفاوت اصلی این روش با سونوگرافی معمولی در این است که پروب سونوگرافی رکتال که بسیار باریک و روان سازی شده است، مستقیماً وارد ناحیه مقعد می شود. این کار باعث می شود لایه های چربی شکم یا گازهای روده مانع تصویربرداری نشوند و پزشک بتواند بافت های بسیار ظریف را با دقت میلی متری مشاهده کند.

دلایل انجام سونوگرافی رکتال

سونوگرافی رکتال در اکثر موارد برای تشخیص سرطان پروستات انجام می شود. دیگر دلایل انجام این روش تصویربرداری عبارتند از:

• PSA بالا در آزمایش
• وجود توده در پروستات
• مشکلات باروری مردان
• بررسی سایز توده در پروستات
• موارد مشکوک و خطرناک در آزمایش DRE
• بررسی جریان خون در پروستات و اطراف آن
• وجود تخمدان پلی کیستیک در دختران باکره
• تزریق داروی سرطانی یا غیر سرطانی به غده پروستات
• چکاپ های دوره ای برای پیشگیری از بیماری یا کنترل فرآیند درمان
• قرارگیری دانه های رادیواکتیو (Radiation Seeds) و ایمپلنت آن ها برای درمان سرطان پروستات

یکی از دقیق ترین روش ها برای بررسی بیماری های این ناحیه، سونوگرافی پروستات به روش ترانس رکتال است که به پزشک اجازه می دهد بافت های داخلی را به دقت معاینه کند.

نحوه انجام سونوگرافی ترانس رکتال

بسیاری از مراجعین به دلیل عدم آگاهی از روند کار، دچار استرس می شوند. اما فرآیند انجام سونوگرافی ترانس رکتال بسیار ساده، سریع و سیستماتیک است. در ادامه، مراحل دقیق این روش را در مرکز سونوگرافی مرکزی اصفهان شرح می دهیم تا با آمادگی کامل حضور یابید:

۱. تغییر لباس و آماده سازی
ابتدا از شما خواسته می شود لباس مخصوص (گان) بپوشید. تمام وسایل فلزی و موبایل باید از محدوده دستگاه دور باشند. سپس شما باید روی تخت سونوگرافی به پهلوی چپ دراز بکشید و زانوهای خود را به سمت قفسه سینه جمع کنید (وضعیت جنینی). این حالت باعث می شود ناحیه مقعد در بهترین وضعیت برای ورود پروب قرار گیرد.

۲. آماده سازی پروب سونوگرافی رکتال
پزشک متخصص یا تکنسین، پروب سونوگرافی رکتال را که یک مبدل باریک و استوانه ای شکل است، آماده می کند. برای رعایت بهداشت کامل، یک پوشش استریل (کاندوم مخصوص) روی پروب کشیده شده و مقدار زیادی ژل روان کننده بر پایه آب روی آن مالیده می شود. این ژل دو کاربرد دارد:

• کاهش اصطکاک: برای اینکه ورود پروب هیچ گونه خراش یا درد شدیدی ایجاد نکند.
• انتقال امواج: برای حذف حباب های هوا و انتقال بهتر امواج صوتی به داخل بدن.

۳. ورود پروب و تصویربرداری
پزشک با احتیاط کامل پروب را از راه مقعد وارد رکتوم (راست روده) می کند. در این مرحله ممکن است احساس فشار یا نیاز کاذب به دفع داشته باشید که کاملاً طبیعی است و پس از چند ثانیه برطرف می شود. پزشک پروب را به آرامی در زوایای مختلف حرکت می دهد تا امواج اولتراسونیک به بافت های هدف (مانند پروستات در آقایان یا رحم در بانوان) برخورد کرده و تصاویر دقیق را روی مانیتور ایجاد کنند.

۴. بررسی و ثبت نتایج
در طول انجام سونو ترانس رکتال، پزشک نقاط مشکوک را اندازه گیری کرده و در صورت نیاز، عکس های سیاه و سفیدی از بافت ها ذخیره می کند. اگر نیاز به بررسی دقیق تر جریان خون باشد، از تکنولوژی داپلر نیز همزمان استفاده می شود. کل این فرآیند معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه زمان می برد.

۵. پایان کار و مراقبت های بعد از آن
پس از خروج پروب، شما می توانید با استفاده از دستمال های بهداشتی ژل باقی مانده را پاک کرده و لباس خود را بپوشید. این روش هیچ گونه دوران نقاهتی ندارد و شما بلافاصله می توانید رانندگی کنید یا به محل کار خود بازگردید.

نکته مهم: اگر در حین انجام کار احساس درد غیرمعمولی داشتید، حتماً به پزشک اطلاع دهید. آرام نگه داشتن عضلات لگن در طول انجام سونوگرافی مقعدی، کلید اصلی یک تجربه بدون درد و سریع است.
در مرکز ما، در صورت نیاز به بررسی دقیق جریان خون در توده های مشکوک، از سونوگرافی رنگی داپلر همزمان با سونو رکتال استفاده می شود.

چه کسانی باید سونو رکتال انجام بدهند؟

پزشکان در موارد متعددی انجام سونو رکتال را تجویز می کنند. این تست محدود به سن یا جنسیت خاصی نیست و در موارد زیر کاربرد حیاتی دارد:

• در آقایان: برای بررسی علت تکرر ادرار، بزرگی پروستات، مشاهده توده های مشکوک و بررسی علت ناباروری.
• در بانوان: برای تشخیص دقیق آندومتریوز عمقی و بررسی رحم در افرادی که امکان سونوگرافی واژینال ندارند (مانند دختران مجرد).
• بیماری های روده: برای بررسی آبسه ها، فیستول های مقعدی و توده های انتهای روده بزرگ.

آمادگی برای انجام سونوگرافی رکتال

1. ممکن است از شما خواسته شود از مصرف داروهای ضد انعقاد خون مانند آسپیرین حدود یک هفته قبل از تصویربرداری خودداری کنید.
2. معمولاً برای انجام سونوگرافی رکتال نیازی به مصرف نکردن مایعات و غذا نیست.
3. ممکن است برای حفظ آرامش شما در حین تصویربرداری ، به شما یک مسکن یا داروی بی حسی موضعی تجویز شود.
4. در روزهای منتهی به انجام سونوگرافی، مطمئن شوید که پزشک شما از وجود هرگونه آلرژی که به داروها دارید، اطلاع داشته باشد، مخصوصا از وجود آلرژی به آنتی بیوتیک ها.
5. ممکن است پزشک از شما بخواهد که قبل از تنقیه و انجام آزمایش، مقعد و رکتوم را تمییز کنید.

دقت داشته باشید که رعایت دقیق شرایط سونوگرافی طبق دستورالعمل پزشک، نقش تعیین کننده ای در وضوح تصاویر و تشخیص نهایی دارد.

مراقبت های بعد از سونوگرافی ترانس رکتال

• آسپیرین، داروهای حاوی آسپرین، داروهای ضد التهابی مانند ادویل، موترین، ناپروسین و یا ایندومتاسین (ایندوسین) را حداقل به مدت سه روز بعد از سونوگرافی مصرف نکنید.
• اگر ناحیه مقعد شما درد دارد، به مدت ۲۰ دقیقه در یک حمام آب گرم بنشینید.
• تمام آنتی بیوتیک های خود را مصرف کنید.

تفسیر نتایج سونوگرافی ترانس رکتال

سونوگرافی رکتال از روش های رایج و موثر در تشخیص و ارزیابی پولیپ ها و تومورهای سرطان های مقعدی و همچنین بررسی پروستات است. با استفاده از این روش پزشک می تواند با دقت بسیار زیادی محیط، اندازه و فاصله تومور از سایر بافت های سالم مجاور در کانال مقعد را مشاهده و اندازه گیری نماید. لازم به ذکر است تفسیر و ارائه نتایج سونوگرافی رکتال با توجه به اطلاعات بدست آمده توسط پزشک متخصص می بایست بررسی شود.

سونوگرافی رکتال درد دارد؟

یکی از بزرگترین دغدغه های مراجعین این است که آیا سونوگرافی رکتال درد دارد؟ پاسخ کوتاه این است که خیر، این آزمایش دردناک نیست. با توجه به اینکه پروب سونوگرافی رکتال بسیار باریک است و از ژل های روان کننده استفاده می شود، شما تنها احساس فشار مختصری را تجربه خواهید کرد. این حس مشابه یک معاینه فیزیکی ساده است و بلافاصله بعد از خروج پروب برطرف می شود.

به نقل از وبسایت pubmed :
The intrarectal introduction of lidocaine cream 2% can significantly reduce anal discomfort and pain before the probe insertion for ultrasound guided biopsies in young patients. Considering that these patients could undergo repeated biopsies, a higher level of local anesthesia is desired.
ترجمه فارسی:
استفاده از کرم لیدوکائین ۲ درصد به صورت داخل مقعدی می تواند ناراحتی و درد ناحیه آنال را پیش از ورود پروب (جستجوگر) برای نمونه برداری های تحت هدایت سونوگرافی در بیماران جوان به طور قابل توجهی کاهش دهد. با توجه به اینکه ممکن است این بیماران تحت نمونه برداری های مکرر قرار گیرند، سطح بالاتری از بی حسی موضعی مورد نیاز است.

پروب سونوگرافی رکتال

بسیاری از مراجعین با شنیدن نام سونوگرافی مقعدی، نگران ابعاد دستگاه هستند. اما باید بدانید که پروب سونوگرافی رکتال (Rectal Probe) که به آن مبدل ترانس رکتال نیز می گویند، به گونه ای طراحی شده است که کمترین میزان ناراحتی را ایجاد کند.

مشخصات ظاهری و فنی پروب

این دستگاه یک میله باریک، بلند و استوانه ای شکل است که قطر آن معمولاً به اندازه انگشت اشاره (حدود ۱.۵ تا ۲ سانتی متر) می باشد. طراحی ارگونومیک آن اجازه می دهد تا به راحتی وارد بخش ابتدایی رکتوم شود.

• بخش انتهایی (Head): قسمت سر این پروب شامل کریستال های پیزوالکتریک است که وظیفه تولید امواج صوتی را بر عهده دارند. در مدل های پیشرفته، این سر قابلیت چرخش یا تصویربرداری ۳۶۰ درجه را دارد تا پزشک بتواند تمام زوایای پروستات یا دیواره های رحم را بدون حرکت دادن زیاد دستگاه مشاهده کند.
• بدنه (Shaft): بدنه پروب صاف و صیقلی است تا با استفاده از ژل روان کننده، به راحتی حرکت کند.

عوارض سونوگرافی رکتال

همانند هر نوع درمان پزشکی دیگر، سونوگرافی ترانس رکتال نیز دارای عوارضی می باشد. البته بیش تر عوارض ترانس رکتال زمانی که با بیوپسی پروستات همراه می شود، نمایان می گردد. در ذیل به برخی از عوارض این آزمایش اشاره می نماییم.

• مقداری خونریزی پس از انجام تست ترانس رکتال کاملاً طبیعی است.
• در محلی که بیوپسی از آن انجام گرفته است، ممکن است تا چند روز حس درد پدید آید.
• وجود خون در ادرار، مدفوع و مایع منی تا چندین هفته پس از آزمایش.
• تورم در بافت پروستات.

هزینه سونوگرافی ترانس رکتال

هزینه این نوع سونوگرافی همانند اکثر سونوگرافی های دستگاه گوارش طبق تعرفه مصوب وزارت بهداشت و درمان کشور محاسبه و دریافت می شود و ممکن است پوشش های بیمه ای شرکتهای مختلف بیمه در آن کمی متفاوت باشند.

انجام سونوگرافی رکتال در اصفهان توسط پزشک متخصص

انتخاب یک مرکز معتبر برای انجام سونو ترانس رکتال بسیار مهم است، زیرا دقت در حرکت دادن پروب و مهارت پزشک در تفسیر تصاویر، مستقیماً بر تشخیص بیماری اثر می گذارد. در مرکز سونوگرافی مرکزی اصفهان، ما با بهره گیری از کادری مجرب و دستگاه های به روز، این اطمینان را به شما می دهیم که آزمایش شما در محیطی کاملاً بهداشتی، با رعایت حریم خصوصی و با بالاترین دقت انجام شود. هزینه این سونوگرافی نیز بر اساس تعرفه های مصوب و نوع بیمه شما محاسبه می گردد.

نسخه اصلی مطلب سونوگرافی ترانس رکتال توسط متخصص | آمادگی و هزینه سونو رکتال را در سایت دکتر محمد اعظمی بخوانید.

---